Driemaal bij dageraad - Alessandro Baricco

do 13/06/2013 - 10:51 ***** De Italiaan Alessandro Baricco borduurt verder op zijn laatste roman, Mr Gwyn, en verrast zijn lezers met een onconventionele, briljante novelle.

alessandro baricco driemaal bij dageraad fictie novelle recensie annick vandorpe

Alessandro Baricco (°1958) had al twee literaire prijzen op zijn palmares staan toen hij in 1997 internationaal doorbrak met de poëtische parabel Zijde. Sindsdien won hij met zijn fictie en essays een groot lezerspubliek.

De titel Driemaal bij dageraad duikt op aan het eind van zijn laatste roman, Mr Gwyn, over een gerenommeerde auteur die op een dag ophoudt romans te schrijven en kopiist wordt. Mr Gwyn portretteert mensen in woorden. Zijn klanten moeten een maand lang vier uur per dag naakt in zijn atelier doorbrengen, en na afloop schrijft hij op basis van zijn observaties een tekst die ze aan niemand anders mogen laten lezen. Ze zijn telkens weer bijzonder lovend over het resultaat en hij rijgt de opdrachten aan elkaar tot een van de klanten op een dag een grens overschrijdt. De carrière van Mr Gwyn komt ten val en hij verdwijnt volledig van het toneel.

 

Vintage Baricco

Driemaal bij dageraad, zo blijkt, bevat een van de portretten die Mr Gwyn heeft geschreven. Het boekje speelt een sleutelrol in de ontknoping, maar waar het over gaat blijft raadselachtig. Baricco schrijft: “Het bestond voor het merendeel uit dialogen en er waren twee hoofdpersonen, steeds dezelfden – maar op een manier die iets paradoxaals en verrassends had.”

Dat mysterie is nu opgehelderd. Na Mr Gwyn kreeg Baricco namelijk zin om dat denkbeeldige boekje te schrijven. Hoewel Driemaal bij dageraad een soort extensie is van Mr Gwyn, staat het ook perfect op zich. De liefhebbers zullen niet ontgoocheld zijn. Uitstekend geschreven, eigenzinnig en een tikje experimenteel is deze novelle een vintage Baricco.

In het begin lezen we: “In dit boekje wordt een aannemelijk verhaal verteld, dat echter nooit in werkelijkheid zou kunnen plaatsvinden. Het gaat namelijk over twee personages die elkaar driemaal ontmoeten, maar elke keer is de enige, en de eerste, en de laatste keer. Dat kunnen ze doen omdat ze leven in een afwijkende tijd waarnaar je in het dagelijks bestaan vergeefs zou zoeken. Een dergelijke tijd is alleen mogelijk in verhalen, zo nu en dan, en dat is ook juist een van hun privileges.”

 

Niets is wat het lijkt

Driemaal bij dageraad is opgedeeld in drie verhalen. Ze vinden stuk voor stuk net voor en tijdens de dageraad plaats, beginnen in een hotel en draaien telkens om dezelfde man en een vrouw.
Het eerste verhaal speelt zich af in een oud stijlvol hotel. Een man van tweeënveertig en een beeldschone, niet meer piepjonge vrouw treffen elkaar om vier uur ’s nachts in de lobby. Zo verwaaid en lichtzinnig als zij is, zo ordelijk en ernstig is hij. De vrouw voelt zich misselijk en vraagt de man haar naar zijn kamer te brengen, waar ze haar jurk uittrekt en in bed kruipt. Hij heeft een dringende afspraak maar zij weet zijn aandacht te vangen zodat hij blijft tot de politie aan de deur klopt.
Wie Mr Gwyn heeft gelezen, zal een betekenis kunnen toedichten aan de geheimzinnige melancholieke sfeer die dit verhaal uitademt. Niets is wat het lijkt, beseffen we, en die impressie wordt in de volgende stukken alleen maar sterker.

In het tweede verhaal bevinden we ons in een smoezelig hotelletje aan de rand van de stad. De nachtportier helpt een jonge vrouw weg te vluchten van haar agressieve vriend. Het is meteen duidelijk dat het om dezelfde personages gaat als in het eerste verhaal, maar zij is nu zestien en hij is zestig. In het laatste verhaal draait Baricco de situatie om: daar is zij zesenvijftig en hij een jongetje van dertien.

 

Samenhang

Hoewel de drie ontmoetingen niet naast elkaar kúnnen bestaan – elke ontmoeting op zich sluit de twee andere uit – is er een nauwe samenhang tussen de drie verhalen omdat elk verhaal inzoomt op een beslissend moment in het leven van de personages. Telkens komen we iets nieuws te weten, een verrassing die de andere twee verhalen in een nieuw daglicht stelt. Bijzonder fascinerend is het hoe de drie stukken elkaar wederzijds beïnvloeden.

In Mr Gwyn wordt Driemaal bij dageraad beschreven als “iets heel aparts, maar wel heel mooi”, dat “vol overgave” wordt gelezen. Toen Baricco besloot dat fictieve boekje ook daadwerkelijk te gaan schrijven, had hij dan ook hoge verwachtingen in te lossen. Het resultaat is allesbehalve ontgoochelend. Driemaal bij dageraad is een intrigerende en magnifieke novelle waarin de Italiaan op z’n eigengereide, magistrale manier maar weer eens laat zien wat fictie kan.
 

Annick Vandorpe

['Driemaal bij dageraad' - Alessandro Baricco. De Bezige Bij, 96 p.]